ΙΧΝΗ ΣΤΟΝ ΧΩΡΟ

Περίληψη

Ο παρών τόμος ασχολείται με την ιστορία και τη μνήμη της προσφυγικής εμπειρίας μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922. Σε αυτό το πλαίσιο, αναδεικνύονται οι πληθυντικές εκδοχές της έλευσης και εγκατάστασης των Μικρασιατών προσφύγων στην Ελλάδα, που μας επιτρέπουν να ξεφύγουμε από τη θεώρηση ότι το προσφυγικό φαινόμενο αποτέλεσε μια ομοιογενή εθνική εμπειρία. Στο ίδιο πλαίσιο, εξετάζονται η παραγωγή, η λειτουργία και η διαχείριση της προσφυγικής μνήμης στον δημόσιο χώρο από φορείς, θεσμούς και συλλογικότητες κατά τις τελευταίες δεκαετίες.
Το ενδιαφέρον εστιάζεται κυρίως σε αναπαραστάσεις της μνήμης όπως τα μνημεία, η ονοματοδοσία δρόμων και πλατειών, καθώς και οποιεσδήποτε άλλες εκφράσεις της προσφυγικής μνήμης που την καθιστούν υλική και δημόσια ορατή. Για παράδειγμα, οπαδικές ταυτότητες αμφισβητούν την προσφυγικότητα άλλων οπαδικών ταυτοτήτων, σίριαλ στην ελληνική τηλεόραση αναπαριστούν τη ζωή των χριστιανικών και άλλων κοινοτήτων πριν από την Καταστροφή, επιχειρήσεις διηγούνται την ιστορία τους μέσω τηλεοπτικών διαφημίσεων με αφετηρία την έλευση του ιδρυτή τους στον ελλαδικό χώρο μετά τον Διωγμό. Ποδοσφαιρικά γήπεδα γίνονται τόποι μνήμης, νέα μουσεία ιδρύονται, θεματικές εκθέσεις παρουσιάζουν το παρελθόν και την ιστορία των «χαμένων πατρίδων», προσφυγικοί σύλλογοι δραστηριοποιούνται με εκδηλώσεις που δίνουν έμφαση σε πρακτικές όπως η μαγειρική, η μουσική και ο χορός, ενώ τα σχετικά βιβλία λογοτεχνίας και οι αντίστοιχες ψηφιακές εφαρμογές έχουν πολλαπλασιαστεί.
Όλες αυτές οι πρακτικές ενθύμησης και αναπαράστασης του προσφυγικού παρελθόντος, μαζί με τις αφηγήσεις που τις συνοδεύουν, έχουν διαμορφώσει μια δημόσια κουλτούρα μνήμης για τη Μικρασιατική Καταστροφή, την αναγκαστική μετακίνηση και την εγκατάσταση των προσφύγων, η οποία αποτελεί πεδίο γνώσης, εξοικείωσης, συναισθηματικής και διανοητικής επικοινωνίας, ατομικών και συλλογικών ταυτίσεων με το συγκεκριμένο παρελθόν.