ΠΕΡΙ ΕΙΚΟΝΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΗΤΟΙ ΘΕΩΡΙΑ ΕΙΣ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΝ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ

Περίληψη

Το έργο του Αγίου Γρηγορίου Νύσσης «Περί κατασκευής του ανθρώπου» αποτελεί έναν από τους πιο λαμπρούς σταθμούς της χριστιανικής σκέψης, καθώς επιχειρεί να απαντήσει στο προαιώνιο ερώτημα: «Τι είναι ο άνθρωπος;»
Σύμφωνα με τον Γρηγόριο, ο άνθρωπος δεν είναι ένα τυχαίο ον, αλλά ο «μεθόριος», το σύνορο δηλαδή ανάμεσα στον υλικό και τον πνευματικό κόσμο. Ο Θεός, σαν ένας προνοητικός οικοδεσπότης, δημιούργησε πρώτα ολόκληρο το σύμπαν ως ένα μεγαλειώδες ανάκτορο και μόνο όταν όλα ήταν έτοιμα, εισήγαγε τον άνθρωπο σε αυτό. Ο άνθρωπος δεν εισέρχεται στην κτίση ως δούλος, αλλά ως βασιλιάς και ηγεμόνας, προικισμένος με τη «θεία εικόνα».
Η «κατ' εικόνα Θεού» δημιουργία αποτελεί το θεμέλιο της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Για τον Γρηγόριο, η εικόνα αυτή δεν εντοπίζεται στο σώμα, αλλά στην ποιότητα της ψυχής. Το κυρίαρχο χαρακτηριστικό της είναι το αυτεξούσιο, η απόλυτη ελευθερία της βούλησης. Ο άνθρωπος είναι το μόνο ον που μπορεί να επιλέξει τον δρόμο του, να αγαπήσει και να δημιουργήσει, αντανακλώντας έτσι τις ιδιότητες του Δημιουργού του.
Παράλληλα, ο Γρηγόριος προσεγγίζει με θαυμασμό την ανατομία του σώματος. Δεν το θεωρεί φυλακή της ψυχής, αλλά ένα τέλειο εργαλείο. Περιγράφει τον νου σαν έναν μουσικό και το σώμα σαν μια λύρα· όπως η μουσική δεν περιορίζεται σε μια χορδή αλλά διαχέεται σε όλο το όργανο, έτσι και ο νους ζωοποιεί κάθε κύτταρο της ανθρώπινης ύπαρξης.
Τέλος, το κείμενο κλείνει με μια νότα ελπίδας για τη φθορά και τον θάνατο. Ο Γρηγόριος εξηγεί ότι η τωρινή μας κατάσταση, γεμάτη αδυναμίες και ανάγκες, είναι προσωρινή. Ο άνθρωπος προορίζεται για την Ανάσταση, μια κατάσταση όπου το σώμα θα μεταμορφωθεί, χάνοντας το βάρος της φθοράς και αποκτώντας την αρχέγονη, «φωτοειδή» του λάμψη, επιστρέφοντας στην πλήρη κοινωνία με το θείο.